اقبال يغمايى ( گردآورنده )
107
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
اين محرم ما خواهيد شد و از مطالب ما به كلى مطلع مىگرديد . پس اين مطلب را من به شما مىگويم ولى خيلى محرمانه باشد كه اگر به گوش صاحبانش برسد زندگى مرا به باد خواهند داد . جناب آخوند ملا صفر على ، نمىدانى كه اين قوموخويشهاى حضرت و الا چه بر سر اين رعيتهاى بيچاره مىآورند و چه آتشى در اين ده مىسوزانند ، و هيچكس از ترس حضرت و الا نمىتواند از آنها ممانعت كند . كسى در اين ده مالك مالش نيست ، قادر بر جانش نيست ، صاحب ناموسش نيست ، مخصوصا چندى قبل يكى از آنها يك نفر را كشت احدى جرأت حرف زدن نكرد . اما اين بچهء سيمى پسر خان ضابط است ؛ در حق او هم بايد خيلى پرستارى بفرمائيد . م - خان ضابط كى است ؟ ك - خان ضابط آن كسى است كه دهات حضرت و الا به او محول شده كه رسيدگى نمايد و ماليات آنها را وصول كند . م - مگر حضرت و الا چند تا ده دارد ؟ ك - حضرت و الا دهات متعدد دارند و تمام را از شاه تيول كردهاند و در اين قريه حكم حكم خان ضابط است . هرچه مىخواهد حكم مىكند ؛ تمام رعايا مطيع و منقاد امر او هستند . م - خان ضابط چقدر از حضرت و الا مواجب دارد ؟ ك - مواجب ندارد ، حق مأموريت دارد ، قلق دارد . م - بنده نفهميدم واضحتر بيان كنيد . ك - حال كه ميل داريد واضحتر عرض كنم شرحش اينست كه اين دهات را وقتى حضرت و الا تيول مىكنند از شاه ، راجع مىكند به خان ضابط و قرار مىگذارد بر اينكه هرقدر ماليات او است تومانى يك تومان هم علاوه بگيرد به اسم حضرت و الا . خان ضابط هم مىآيد يك تومان كه حق شاه است و البته هم بايد بدهند آن يك تومان را مىگيرد ، يك تومان هم به اسم حضرت و الا مىگيرد ، پنج قران هم به اسم خودش مىگيرد ، يك قران هم به اسم فراشها . م - خوب آن يك تومان را به شاه مىدهند ؟ ك - نه ، آخر عرض كردم ده تيول حضرت و الا است ؛ تخفيف صادر كرده و نقد و جنس همه مال خود حضرت و الا است . م - جنس چهقدر مىگيرد ؟ ك - از جنس هم مثل نقد يك خروار به اسم شاه ، يك خروار به اسم حضرت و الا ، پنجاه من به اسم خان ضابط ، ده من به اسم فراشها . م - آن يك خروار را به شاه مىدهند ؟ ك - چرا شما اينقدر كند فهميد . گفتم ده تيول حضرت و الا است . جنس مال عليق او است . چهارمى پسر آخوند ملا رجبعلى مجتهد است كه در ده پيشنماز است و البته از او هم توجه زياد خواهيد فرمود .